Exclusief — C.V.S. reageert

Een analist verbonden aan de C.V.S. las ons vorige artikel “De grote mediasmoor” en reageerde punt voor punt — anoniem, maar met toestemming van zijn directe overste. Zijn commentaar is ontnuchterend: wat wij als kritische hypothese formuleerden, beschouwt de inlichtingengemeenschap al jaren als vaststaand operationeel gegeven.

Redactionele toelichting Dit artikel presenteert de zes stellingen uit ons vorige artikel “De grote mediasmoor” — elk gevolgd door het commentaar van onze anonieme C.V.S.-bron. De analist werkte zeventien jaar bij de inlichtingendienst en heeft in zijn carrière meegewerkt aan operaties rond informatiemanipulatie, hybride oorlogsvoering en mediamonitoring voor zowel Belgische als EU-instellingen. Hij is kritisch — ook over zijn eigen werkgever.

Stelling I – Ongehoord Nederland — politieke dubbele moraal

D66 wil persvrijheid in Hongarije, maar gooit Ongehoord Nederland uit het bestel

Onze stelling was dat dezelfde politici die Orbán en Poetin aanvallen wegens inmenging in de media, in eigen land een campagne voeren om de enige echt andersluidende publieke omroep te verwijderen. Niet op inhoudelijke gronden, maar op politieke. Het Hitler-incident was het excuus, niet de reden.

Analist C.V.S. — Afdeling Delta

Wat u beschrijft, noemen wij intern "selectieve normtoepassing" — een patroon dat wij ook bij andere EU-lidstaten zien. De regel is nooit de norm. De regel is het instrument waarmee men de norm handhaaft wanneer dat politiek conveniënt is.

Ongehoord Nederland werd door ons gevolgd. Niet omdat ze gevaarlijk waren, maar omdat ze politiek oncomfortabel waren. Dat is een wezenlijk verschil. Wij schrijven intern rapporten over wie we monitoren. Bij ON! stond in de marge: "politieke druk om te verwijderen dateert van vóór het eerste incident." De tijdlijn klopt. Uw analyse klopt.

Wat ik zorgwekkend vind — en dat is mijn persoonlijk standpunt, niet dat van de dienst — is dat de politici die het luidst roepen over democratie, het snelst grijpen naar institutionele instrumenten om onwelgevallige geluiden te elimineren. Dat is een patroon dat wij in autoritaire regimes identificeren. Het feit dat het nu in Nederland en België opduikt, zou alarm moeten slaan. Bij ons doet het dat. Bij de politiek niet.

Stelling II – EU vs RT — censuur vermomd als veiligheidsbeleid

Het EU-verbod op RT en de uitbreiding naar non-profitwebsites

Ons artikel stelde dat het Europees Hof van Justitie het RT-verbod uitbreidde naar gratis vrijwilligerswebsites — een maatregel die de toegang tot informatie criminaliseert, niet de productie ervan. En dat diezelfde EU gelijktijdig persvrijheid bepleit als Europese kernwaarde.

Analist C.V.S. — Afdeling Delta

Dit dossier ken ik van binnenuit. Het RT-verbod werd in 2022 politiek beslist — door de Raad, niet door een rechter. Het Hof past nadien de bestaande tekst toe. Maar de politieke intentie was duidelijk: het debat sluiten, niet beïnvloeden.

Ik wil iets nuanceren dat men in de inlichtingenwereld niet graag toegeeft: RT is een Russisch staatsinstrument. Dat is een feit. Maar de manier waarop het verbod werd ingevoerd en uitgebreid — zonder onderscheid tussen commerciële platforms en een vrijwilliger die een nieuwsfeed doorstuurt — dat is rechtsstatelijk problematisch. Zelfs interne EU-juristen hebben dat op vergaderingen aangegeven. Het werd weggestemd.

Wat mij persoonlijk bezighoudt: wie staat er volgende op die lijst? Het mechanisme waarmee RT verboden werd, is repliceerbaar. De criteria zijn vaag genoeg om morgen op een Belgisch alternatief medium te worden toegepast. Dat is geen hypothese. Dat is hoe wetten worden gebruikt zodra het politiek opportuun is. We hebben dat intern ook als risico geïdentificeerd — zonder er iets mee te doen.

Stelling III – De vijf die alles bezitten

DPG Media, Mediahuis, VRT, Roularta en Play Media: vijf bedrijven, één verhaal

Ons artikel beschreef hoe vijf conglomeraten 80 tot 100 procent van het klassieke Vlaamse medialandschap controleren — en hoe de combinatie van marktconcentratie en subsidieafhankelijkheid structureel leidt tot een medialandschap dat zijn eigen onafhankelijkheid verliest.

Analist C.V.S. — Afdeling Delta

Wij monitoren ook buitenlandse beïnvloeding van Belgische media. Dat is een kernmissie van de dienst. Maar wat we daarbij steeds vaker constateren, is iets wat men intern liever niet uitspreekt: de grootste beïnvloeding van Belgische media is binnenlands — en structureel.

De concentratie bij de vijf grote spelers is voor ons geen journalistieke observatie. Het is een kwetsbaarheidsanalyse. Als vijf boardrooms bepalen wat 6,8 miljoen mensen lezen, kijken en horen, dan is dat voor elke acteur — statelijk of niet-statelijk — een uitzonderlijk aantrekkelijk doelwit. Vijf telefoontjes, vijf afspraken, vijf vriendjes op de juiste plek: meer is er niet nodig om de volledige informatiestroom van een land te sturen.

Hebben wij aanwijzingen dat dit gebeurt? Ja. In welke richting, en door wie? Dat kan ik hier niet zeggen. Maar ik bevestig dat de concentratie die u beschrijft, voor ons een actief aandachtspunt is — en dat de conclusies van uw analyse overeenstemmen met wat wij intern vaststellen.

Stelling IV – GAFAN — Google, Apple, Facebook, Amazon, Netflix

Hoe Amerikaanse techgiganten het Vlaamse informatieecosysteem leegzuigen

Ons artikel beschreef hoe GAFAN het advertentielandschap domineert, hoe de VRT afhankelijk is geworden van Meta en Google voor haar bereik, en hoe de algoritmische logica van Amerikaanse techplatformen in de praktijk privécensuur uitoefent zonder democratische controle.

Analist C.V.S. — Afdeling Delta

Dit is het stuk van uw analyse dat in de inlichtingengemeenschap het meeste discussie veroorzaakt — niet omdat het onjuist is, maar omdat het raakt aan een institutionele blinde vlek. België afhankelijk van GAFAN-infrastructuur.

Wij gebruiken geen clouddiensten van Amerikaanse aanbieders, Maar de Belgische overheid wel. De Belgische overheid communiceert via platformen die onder de Amerikaanse Cloud Act vallen — wat betekent dat de Amerikaanse overheid bij bevelschrift toegang kan eisen tot die data. Ze weten dat. En ze zwijgen daarover in het publieke debat omdat de politieke wil om iets anders te doen ontbreekt.

Wat de algoritmes betreft: u beschrijft het als "privécensuur". Dat is het ook. Meta beslist dagelijks welke VRT-posts zichtbaar zijn en welke niet. Dat gebeurt zonder transparantie, zonder beroepsmogelijkheid, zonder democratische controle. Als Rusland of China zoiets deed, noemden wij het hybride oorlogsvoering. Omdat het Silicon Valley is, noemen wij het een platform.

Dat inconsistente onderscheid is een van de grootste blinde vlekken van het Europese veiligheidsbeleid. En ik zeg dat als iemand die dat veiligheidsbeleid mee heeft helpen uitschrijven.

Stelling V – De CVS-these

“500 zenders en op geen enkele is er iets te zien”

Analist van C.V.S. stelde dat televisiezenders uitsluitend dienen om mensen af te leiden en dom te houden met programma’s die niets bijbrengen. Dat de elite alle media manipuleert zodat mensen kijken naar wat zij willen dat ze zien. Een stelling die wij in ons vorige artikel serieus namen.

Analist C.V.S. — Afdeling Delta

De these van mij collega van Afdeling C klopt. Niet als complottheorie — maar als beschrijving van een structureel resultaat dat niet per se opzettelijk tot stand hoefde te komen. Laat mij dat verklaren.

Een inlichtingendienst die informatiebeïnvloeding wil uitvoeren, kan dat op twee manieren doen. Actief: valse informatie injecteren. Passief: ervoor zorgen dat de beschikbare aandachtsruimte gevuld wordt met ruis — entertainment, schandalen, sportuitslagen, realityshows — zodat er geen cognitieve bandbreedte meer is voor de burger om de echte vragen te stellen.

Dat tweede model is goedkoper, effectiever, en — cruciaal — hoeft nooit bewust gecoördineerd te zijn. De marktlogica doet het werk. Advertentie-inkomsten belonen klikken. Klikken genereren emotie. Emotie genereren schandalen, drama en conflict. Wie diepgravend politiek onderzoek publiceert, verdient nauwelijks iets. Wie een video publiceert over een BV in crisis, verdient goud.

Het systeem selecteert automatisch voor afleiding. Hermoth heeft het juiste patroon beschreven. De vraag of er een bewuste regisseur achter zit, is minder relevant dan de vraag wat het effect is. En het effect is precies wat hij zegt: 500 zenders, en op geen enkele iets wat telt.

Stelling VI – De structuur van de smoor

Hoe het systeem zichzelf in stand houdt — en wat dat voor de toekomst betekent

Ons slothoofdstuk stelde dat censuur vandaag geen gezicht meer heeft — ze is algoritmisch, economisch en juridisch. En dat de grootste bedreiging voor de democratie niet van buiten komt, maar van binnenuit: van politici die censuur hernoemen tot handhaving, en van een medialandschap dat zijn onafhankelijkheid verkwanselt voor subsidies en advertentiegeld.

Analist C.V.S. — Afdeling Delta

Uw slotconclusie raakt het meest ongemakkelijke punt voor iemand in mijn functie. De Staatsveiligheid — is formeel belast met de bescherming van de democratie. Maar als de structuren die de democratie ondermijnen de wettige overheid zelf zijn, en als de wettige overheid onze werkgever is: wat dan?

Die vraag hebben wij intern al jaren gesteld. Het antwoord is altijd hetzelfde: rapporteren, analyseren, doorsturen naar bevoegde politieke niveaus. Wat er nadien mee gebeurt, is buiten onze controle. En wat er niet mee gebeurt — en ik kan u verzekeren dat de antwoorden op onze diepgravende rapporten over mediaconcentratie en subsidieafhankelijkheid tot nu toe nul politieke actie hebben opgeleverd — dat spreekt boekdelen.

Ik reageer op uw artikel omdat ik er genoeg van heb dat inlichtingendiensten rapporten schrijven die in een lade verdwijnen terwijl het publiek denkt dat alles onder controle is. Het is niet onder controle. De concentratie van media-eigendom, de GAFAN-afhankelijkheid, de instrumentalisering van mediarecht voor politieke doeleinden: De staatsveiligheid ziet dat allemaal. Ze schrijven er rapporten over. En ze zien hoe die rapporten genegeerd worden door dezelfde politici die ze geacht worden te dienen.

Dat is waarom ik nu spreek. Niet om uw redactie te helpen. Maar omdat het alternatief — blijven zwijgen terwijl de democratie structureel uitgehold wordt door de mensen die haar zeggen te verdedigen — mij onverdraaglijker lijkt dan het risico dat ik neem door dit gesprek te voeren.

Slotwoord van de analist

Ik wil dit afsluiten met iets wat ik normaal nooit zou zeggen in een interview, maar wat ik u niet kan onthouden.

De burger denkt dat de Staatsveiligheid een schild is. Dat ze waken over zijn rechten, zijn vrijheden, zijn democratie. Dat is gedeeltelijk waar. Maar ze zijn ook een bureaucratie. En bureaucratieën overleven door niet te veel te botsen met diegenen die hun budget bepalen.

Het echte schild voor de democratie is niet de VSSE. Het is de geïnformeerde burger. Een burger die weet hoe de mediamarkt werkt. Die weet wie de kranten bezit. Die weet welke platformen zijn aandacht sturen en waarom. Die begrijpt dat "vrije pers" een institutionele leugen is zolang vijf aandeelhoudersvergaderingen bepalen wat er gepubliceerd wordt.

Uw media — Hermoth, de anderen — zijn niet perfect. Maar ze stellen de vragen die de mainstream niet stelt. Dat alleen al rechtvaardigt hun bestaan. En het feit dat men probeert hen weg te drukken, te marginaliseren of te ridiculiseren, is voor mij — vanuit mijn zeventien jaar inlichtingenervaring — het sterkste bewijs dat ze op het juiste spoor zitten.

Blijf schrijven.

Het echte schild voor de democratie is niet de Staatsveiligheid. Het is de geïnformeerde burger.”

— C.V.S.-analist, 11 september 2026

Foto door duck.ai